Opdat wij niet zullen vergeten

 

4 mei 2017

Opdat wij niet zullen vergeten…
 
De afgelopen jaren bezocht ik enkele kampen in voormalig Oost-Duitsland, die diepe indruk op mij maakten.
Heel confronterend vond ik de crematoria die nog intact waren en waar je de dood bijna verstikkend om je heen voelde hangen.
Hierdoor leek het bordje met de tekst “Stilte alstublieft, uit respect voor de doden” totaal overbodig, want het ging vanzelf…
 
Na urenlang door het kamp gezworven te hebben en vele indrukken verder zat ik op een bankje wat te drinken toen er een klein meisje voorbij liep en mijn ogen naar haar kleine schoentjes getrokken werden.
Ondanks de bijna 30 °C liep er een rilling over mijn lijf en probeerde ik hard weer in het nu te komen met mijn gedachten om alles niet te dichtbij te laten komen.
Zó verschrikkelijk veel onmenselijk leed, zó immens veel verdriet om hen die moesten lijden en het leven lieten op de meest afschuwelijke manieren.
Verdriet wat nog generaties verder voelbaar is.
Schoenen Buchenwald
 
 
De hoogste tijd om in mijn eigen woonplaats bij de dodenherdenking aanwezig te zijn om de gevallenen van hier in stilte te herdenken.
Mooi om naast een voor mij vreemde dame in de optocht naar het kerkhof te lopen, onze blikken kruisten elkaar even, we liepen niet alleen, maar voelden ons verbonden in het respect naar hen die hun leven lieten voor onze vrijheid.
Bijzonder om in de kerk met zoveel mensen de 2 minuten stilte te beleven, nadat de kerkklokken stil werden.
Te mogen luisteren naar de schoolkinderen van groep 8 die  hun geschreven gedichten voordroegen.
 
Moritz Tof vertelde hoe hij in de oorlog als klein jongetje van anderhalf jaar moest onderduiken, gescheiden van zijn ouders,die hij pas na de oorlog als vreemde mensen terug zou zien en zij “ineens” zijn ouders werden.
Waardoor hij zijn heit en mem en broer en zusje moest achterlaten, die hij als zijn familie beschouwde in plaats van deze “vreemde” mensen.
 
De prachtige nummers Imagine van John Lennon en In nije dei van de Kast werden gezongen en als afsluiter zongen we met zijn allen het Frysk Folksliet.
Waarom ik eerst 50 moest worden om hier pas bij aanwezig te zijn, werkelijk geen idee, maar ik was erbij!
Langzaam liep de kerk leeg en zag ik nog net de zon prachtig ondergaan, om morgen op een Nije dei in vrijheid weer op te mogen komen.
 
Opdat wij nooit zullen vergeten!
 
 
 
 

KZ Lager Laura

2015-07-30 

Als de muren en bomen eens konden praten…
 
Waarom ik vorig jaar niks heb gevonden over dit kamp is mij een raadsel, toevallig vond ik de op één na laatste dag bij de VVV in Neustadt een folder.
Gelijk wist ik wat ik de laatste dag zou willen doen.
 
Het was best nog een eindje rijden, maar ondanks dat de harde wind best fris was, was het een mooie dag.
Het glooiende landschap van koren- en maisvelden gleed tijdens het rijden voorbij.
Ineens viel mijn oog op een “beest” ergens ver weg in het landschap.
In eerste instantie dacht ik nog dat het een hert was of een ree, maar het bleek een vos, nummer drie al deze vakantie!
Na een poosje kijken en genieten, ging de reis verder om nog geen 9 minuten verderop weer een vos te zien! Hoe bijzonder is dat!
Hij/zij liep al spelend door het landschap.
Wow, dit bracht de score op vier!
Daarna was het nog maar een klein eindje en daar was dan ineens KZ Lager Laura, een aussenlager van Buchenwald.
 
Het bleek een relatief klein, maar bijzonder kamp.
Ik was nog maar net uit de auto gestapt toen Maria al naar me toe kwam lopen en mij een Nederlandse folder kwam overhandigen.
Erg attent! In mijn eigen taal begreep ik toch beter wat zich hier heeft afgespeeld.
Ik startte bij de gedenkstenen, waaronder de steen van een Nederlander, Herman van Hasselt, die zijn as hier heeft laten bijzetten na zijn dood.
Dit kamp en de gebeurtenissen heeft hem nooit meer los kunnen laten, nadat hij deze kleine hel op aarde mocht overleven.
Hij schreef er een boek over en kwam ieder jaar terug, deelde zijn verhalen onder Duitse scholieren om niet te vergeten, maar vooral om door te geven.
Want dit mag nóóit meer gebeuren!
 
Lang dwaalde ik rond in de schuur die er nog staat en waar ooit zo’n 800! mensen gehuisvest werden onder erbarmelijke omstandigheden.
Vele borden met foto’s en verhalen van de overlevenden slurpten me de geschiedenis en ellende in.
En weer dacht ik geregeld, net als vorig jaar, als de muren en bomen eens konden praten!
 
Zodra ik richting het informatiecentrum liep was Maria er weer om tekst en uitleg te geven en we raakten aan de praat.
Zoals wij ons niet voor kunnen stellen wat hier is gebeurd, kan zij zich niet voorstellen hoe het voor onze voorouders is geweest om onderduikers in huis te nemen. Haar opa was een SS-er, waardoor zij zich “verplicht” voelt om hier rondleidingen te geven, ongelooflijk hoe de geschiedenis in volgende generaties als schuldgevoel doorwerkt.
Laura blijkt een bijna “vergeten” buitenkamp van Buchenwald en het vreemde vond ik dat de enkele bezoekers die na mij kwamen zo enorm snel alweer vertrokken waren, alsof er niet genoeg te zien was…
En dat terwijl er zoveel te zien en lezen is!
Maria startte nog een film en ik beloofde te schrijven over Laura, want ook dit kamp, hoe klein ook, verdient aandacht en respect voor hen die hier het leven lieten.
Later liep ik nog richting de steengroeve, waar de V2 raketten uit Buchenwald getest werden.
Inmiddels is het te gevaarlijk vanwege instortingsgevaar, dus je kunt er niet meer in.
Maar van boven heb je het uitzicht op het water met rondom de steengroeve waar zich ook vele trieste verhalen hebben afgespeeld, tenminste als je de moeite neemt de verhalen van de overlevenden te lezen.
Na ruim 3 uur reden wij weer vrij verder, zoals ieder mens in vrijheid zou moeten kunnen leven…
 
Die Toten mahnen!
Niemals wieder Faschismus und Krieg!

Oorlogsverhaal van mijn beppe in het Fries

4 mei dodenherdenking
Mijn in september 2006 overleden beppe heeft de oorlog bewust meegemaakt. 
Ondanks dat ze redelijk ver van de bewoonde wereld woonden maakten ook zij genoeg mee. 
Helaas kan ze het me niet meer vertellen…
Maar heb ik wel ervaren hoe spannend het moet zijn geweest door middel van de verhalen in o.a. haar dagboeken.
Ook liet ze onderstaand verhaal achter, wat ook al eens in de krant heeft gestaan.

 
 RAZZIA

 ’t Wie op in sneontemiddei
’t Iten wie heal dien,
Dat ik tsjin myn man sei:
Sjoch, dêr komt mannich ien.
O!, wat sille wy no ha
Dy komme hjir op úses ta.

Wat is der oan de hân
Wat is der oan de hân.

 Meie wy hjir wol even bliuwe
Sa frege men doe ús
’t Is dêr yn de Tynje
Foar ús no net mear plús.
De Griene Mannen sykje oeral
En sjitte en tsiere, sy binne dol.

Wy binne o sa bang
Wy binne o sa bang.

 Mei eangst en noed yn ’t herte
Sa sieten wy doe by inoar
Wy woene wol graach witte:
Wat foel dêr yn de Tynje foar
Doe ynienens, der knalde in skot
Wa trof no dit freeslik lot

Wa wie der no kapot
Wa wie der no kapot?

 Nei in hiel skoft wachtsjen
Doe bea ik harren oan
Om der is te sjen dêr yn de Tynje
En wa ’t dêr wie no stoarn?
De mantel oer de âlde klean
Op redens soe ‘k mar hinne gean

Dan koe ‘k moai binnen troch
Dan koe ‘k moai binnen troch.

 Mei banges yn it herte
Sa ried ik op de Tynje ta
’t Wie allegearre lyke stil dêr
‘k Woe it sa net ha
Mar doe ’t ik ûnder de brêge troch gyng
Doe hearde ik dochs san rottelding
En seach doe noch ris achter om

En draaide my fuort wer om
En draaide my fuort wer om.

 Dêr riedt in oerfalwein hinne
Ik die of wie it mar gewoan
De iene lei syn gewear doe
Yn oanslach op my oan
Mar ik lyke grif net sa kwea
In frouminske mei in kante lea

Sy lieten my doe gean
Sy lieten my doe gean.

 Mar nei noch in eintsje riden
Dêr lei in man foaroer
Ik seach mar wat fan siden
En wie der fan oerstjoer
‘k Ried mei faasje nei ’t ein
Mar ik wie doe hielendal ferslein
Fan wat ik sjoen hie yn de snie

Ik wist net wa of ’t wie
Ik wist net wa of ’t wie.

 

De razzia fan 29 desimber 1944, wêrby Eeltje Pieter de Vries it libben litten hat, wie foar mefrou Gepke Berga-Akkerman in behoefte, mei dit gedicht har emoosjes en gefoelens ôf te réagearjen. Hja wenne yn dy tiid as boerinne op in pleats tusken de Tynje en Terwispel oan de feart it Moerdjip.

Troch it folgjen fan in winterleargong fan “De Stichting Volwasseneneducatie Noord-West en Mid Friesland” is dit ûnderwerp oan de oarder kommen en it gedicht wer boppe wetter.

 

Grou, 30 maart 1993